In welke wereld willen wij leven?

Door: Anna Kruyswijk-van der Heijden

In de recente Covid-19-uitbraak is de oorsprong van het virus, dat via vleermuizen op de mens zou zijn overgedragen, onderbelicht gebleven. De mogelijkheid van een ontsnapt virus uit een van de grootste laboratoria ter wereld op het gebied van biotechnologie, namelijk in Wuhan, kwam spoedig ook ter sprake. Een op deze wijze zeer agressief gemaakt virus kan onze wereld, de mensheid, vernietigen.

In het boek The Precipice, existential risk and the future of humanity (De afgrond, existentieel risico en de toekomst van de mensheid) beschrijft de Britse ethisch filosoof Toby Ord hoe de mensheid terecht is gekomen op het punt van zelfvernietiging.¹ Hij brengt drie gebieden in kaart met een door hem gecalculeerd risico, die het verdwijnen van de mens als soort kunnen bespoedigen: natuurlijke risico’s, antropogene risico’s door menselijk handelen, en toekomstige risico’s.

De natuurlijke risico’s zoals de inslag van asteroïden en vulkaanuitbarstingen, zijn veel kleiner dan de antropogene risico’s door kernwapens, schade aan onze leefomgeving en klimaatverandering. Het risico dat Ord in de toekomst plaatst, is echter het grootst. Het bestaat uit geavanceerde technologie en pandemieën. Van de laatste hebben er al een aantal met extreem veel doden plaatsgevonden, zoals de Zwarte Dood halverwege de veertiende eeuw en de Spaanse griep na de eerste wereldoorlog.
De definitie van een pandemie is enkele jaren geleden door de WHO bijgesteld, en betekent nu ‘een wereldwijde verspreiding van een nieuwe ziekte’. Het aantal zieken is in deze definitie niet relevant. De pandemie-status maakt het mogelijk om verordeningen en vaccinaties aan aangesloten landen op te leggen, zoals nu bij de Covid-19-pandemie gebeurt.

Een epidemie of een pandemie kan ontstaan door een ‘natuurlijke’ microbe, maar ook door een genetisch gemanipuleerde variant die zich onvoorspelbaar gedraagt en tot een onbeheersbare ramp kan leiden. In biotech-laboratoria overal ter wereld worden gentechnologische ‘gain-of-function’-experimenten uitgevoerd, waarbij de virulentie van het – meestal dierlijke – virus zodanig wordt verhoogd dat ook op mensen kan overspringen en zeer dodelijk kan zijn. Dezelfde laboratoria werken ook aan een vaccin om bij een uitbraak te kunnen inzetten. Biotechnologie van microben wordt voor doeleinden van biologische oorlogvoering door veel overheden bevorderd.
De veiligheid van dergelijke laboratoria is allerminst waterdicht; zelfs bij het hoogste veiligheidsniveau zijn er gevallen van ontsnapte virussen bekend. (SARS-CoV-2 is mogelijk ook zo’n virus, dat gelukkig minder dodelijk bleek dan gevreesd). Het risico van een massavernietigingswapen in de vorm van een ontsnapt experimenteel virus is volgens Ord zeer groot. Omdat er bovendien genetische codes van microben vrij rondzwerven op het internet, is er weinig zicht op wie er verder allemaal mee experimenteert en welke gevolgen dit zou kunnen hebben.

Ook kunstmatige intelligentie kan de mensheid potentieel vernietigen. Het zelflerende vermogen (deep learning) van computers stelt ze in staat om conclusies te trekken die op termijn het bevattingsvermogen van mensen te boven gaan. De oorlogsrobot die beslist wie wel of niet gedood moet worden, en controle en discriminatie van mensen op basis van onbegrijpelijke algoritmes zijn er voorbeelden van. Het gebrek aan risico-besef bij ontwikkelaars van kunstmatige intelligentie en biotechnologie, en het enthousiasme waarmee politici innovatieve technologieën toelaten, is zorgwekkend.

Een laatste toekomstig risico dat Ord schetst, is dat van een dystope samenleving die op slot zit wat betreft haar potentieel en dus haar waarde voor de individuele mens verliest. Zo’n samenleving kan in verschillende vormen ontstaan wanneer genoemde instrumenten in handen komen van enkelingen of een kleine groep mensen, die vervolgens een hele samenleving onder controle houden: Orwelliaanse taferelen.²
Ord is positief wat betreft de toekomst van de mensheid en de aarde. Hij hoopt op en verwacht een groeiend bewustzijn van deze risico’s en regulatie door internationale coördinatie.

Bijzonder genoeg lijken de scenario’s van Toby Ord in onze huidige tijd van de Covid-19-uitbraak en de daaropvolgende maatregelen ineens actueel te zijn geworden. Door de combinatie van biotechnologie, kunstmatige intelligentie en het supersnelle 5G voor telecommunicatie, de hebzucht van, en de verregaande belangenverstrengeling tussen overheden en bedrijven, dreigen wij ineens terecht te komen in een oligarche meritocratie – in dit geval de heerschappij door een kleine groep technocraten. Daarbij zijn degenen die de internationale coördinatie zouden moeten vormgeven juist een onderdeel van het probleem.

Maar veel belangrijker is de vraag of internationale regulatie de beste garantie is voor een gezonde samenleving. Want de mens lijdt niet zozeer aan een gebrek aan regulering, maar aan gebrek aan zelfbewustzijn en liefde. Gemanipuleerd door de (sociale) media, verslaafd aan apparaten en middelen, en steeds meer gericht op gemak, genot en vermaak, is de mens van zichzelf vervreemd geraakt. Ons wordt verteld dat de complexiteit van gezondheid, de maatschappij en de wereldproblemen zo groot is, dat wij de oplossingen moeten overlaten aan beroepspolitici en ‘deskundigen’. Zolang er maar brood en spelen zijn hebben we daar genoegen mee genomen.
Nu ineens wordt onze wereld door een virus op zijn kop gezet, en in paniek willen wij alle maatregelen aanvaarden. Zo hopen we dat het allemaal weer overwaait. Het idee dat de overheid je zal redden blijkt echter een misvatting te zijn, als we naar de plannen van onze politici kijken die een intensieve controle willen uitoefenen op alle aspecten van ons leven.³ Het zit er niet in dat wij gered worden, dus zullen we onszelf moeten redden.

In welke wereld willen wij leven? Dit is de vraag die beantwoord moet worden. Als we willen ontdekken wat echt belangrijk is voor ons leven, zullen we zelfbewustzijn moeten ontwikkelen: bewust zijn van je bestaan en dat je ertoe doet. En dan met jezelf een diepgaand gesprek aangaan: wie ben ik, waarom ben ik hier, hoe kan ik een heel mens zijn, welke talenten heb ik en wat kan ik de samenleving bieden? Hoe ziet die samenleving eruit?
Dit is de tijd om zelf verantwoordelijkheid te nemen en je leven in al haar gelaagdheid op orde te brengen. Daarbij is ons grootste potentieel niet ons intellect maar onze liefde. Maak keuzen die diep vanuit je hart komen, de plaats van liefde en waarheid. Zo weet je wat goed is om te doen, en kun je ernaar handelen. Liefde is volgens Albert Einstein, die in zijn relativiteitsformule licht als liefde bedoelde, de grootste kracht in het universum.⁴
Liefde is het begin van alles, doordringt alles en sluit niets of niemand uit. Liefde is niet manipuleerbaar omdat het geen emotie is maar datgene is wat wij ten diepste zijn. Vanuit liefde en waarheid worden alle dingen getransformeerd die de mensheid bedreigen. Nu hebben we een enorme kans om de sprong naar liefde en vrijheid te maken. Hoe meer mensen bewust worden, hoe groter de sprong.

www.jouwvoeding.com